Wspólnota majątkowa (współwłasność małżeńska) powstaje z mocy prawa w chwili ślubu, jeśli małżonkowie nie podpisali intercyzy. Wszystko, co którekolwiek z nich nabędzie w trakcie małżeństwa, co do zasady należy do obojga – bez podziału na części. Udziały w ułamkach pojawiają się dopiero, gdy wspólność ustanie: po rozwodzie, separacji, śmierci małżonka albo ustanowieniu rozdzielności. Poniżej wyjaśniamy, co wchodzi do majątku wspólnego, a co nie, jak sprzedać wspólne mieszkanie i co z nieruchomością po rozwodzie, zanim nastąpi podział majątku.
Wspólnota majątkowa a współwłasność w częściach ułamkowych
W czasie małżeństwa majątek wspólny to współwłasność łączna (bezudziałowa). Żaden z małżonków nie ma „swojej połowy” mieszkania, której mógłby się pozbyć. Nie można też żądać podziału majątku wspólnego, dopóki wspólność trwa (art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – KRO).
Po ustaniu wspólności majątek staje się współwłasnością w częściach ułamkowych – co do zasady po 1/2 (art. 43 KRO). Do takiego majątku stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku (art. 46 KRO).
Co wchodzi do majątku wspólnego, a co jest majątkiem osobistym
Do majątku wspólnego należą m.in. (art. 31 KRO):
- wynagrodzenia i dochody z działalności każdego z małżonków,
- dochody z majątku wspólnego i osobistego (np. czynsz z najmu mieszkania należącego do jednego z małżonków),
- nieruchomości i rzeczy kupione w trakcie małżeństwa – nawet jeśli w akcie notarialnym i księdze wieczystej figuruje tylko jedno z małżonków,
- środki na rachunkach emerytalnych i OFE.
Do majątku osobistego należą m.in. (art. 33 KRO):
- to, co małżonek miał przed ślubem – np. mieszkanie kupione przed ślubem,
- spadki i darowizny, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej (np. darowizna dla obojga małżonków),
- rzeczy kupione w zamian za majątek osobisty – np. mieszkanie kupione za pieniądze ze sprzedaży mieszkania sprzed ślubu (warto to zaznaczyć w akcie notarialnym),
- prawa niezbywalne i przedmioty osobistego użytku.
W praktyce najwięcej sporów dotyczy sytuacji mieszanych: mieszkanie osobiste spłacane z pensji (majątek wspólny) albo remont domu na działce jednego z małżonków. Wtedy przy podziale rozlicza się nakłady – kto ile dołożył (art. 45 KRO). Więcej w artykule mieszkanie męża a prawa żony po rozwodzie.
Sprzedaż nieruchomości w trakcie małżeństwa – potrzebna zgoda
Do sprzedaży, darowizny czy obciążenia nieruchomości z majątku wspólnego potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37 § 1 KRO). Umowa zawarta bez zgody jest „zawieszona” – staje się ważna dopiero, gdy drugi małżonek ją potwierdzi (art. 37 § 2 KRO). Notariusz w praktyce nie podpisze aktu bez obecności obojga albo pełnomocnictwa.
Jeżeli małżonek odmawia zgody bez ważnego powodu albo nie da się z nim porozumieć (np. wyjechał), można wystąpić do sądu o zgodę na dokonanie czynności (art. 39 KRO). Opisujemy to w artykule sprzedaż nieruchomości wspólnej bez zgody współmałżonka.
Rozdzielność majątkowa – umowna i sądowa
- Intercyza – umowa majątkowa w formie aktu notarialnego, przed ślubem lub w trakcie małżeństwa (art. 47 KRO). Od jej zawarcia każdy z małżonków buduje własny majątek.
- Rozdzielność sądowa – z ważnych powodów, np. gdy małżonek trwoni majątek albo ma długi (art. 52 KRO).
- Z mocy prawa – m.in. przy separacji, ubezwłasnowolnieniu lub ogłoszeniu upadłości małżonka.
Długi a majątek wspólny
Wierzyciel, który ma tytuł wykonawczy tylko przeciwko jednemu małżonkowi, może co do zasady prowadzić egzekucję z majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia i dochodów. Do zaspokojenia z majątku wspólnego – w tym ze wspólnego mieszkania – potrzebna jest zgoda drugiego małżonka na zaciągnięcie zobowiązania albo klauzula wykonalności przeciwko niemu (art. 41 KRO, art. 787 KPC). Gdy zobowiązanie zaciągnięto za zgodą małżonka (np. wspólny kredyt), komornik może zająć wspólną nieruchomość. Jeśli tak się stało, przeczytaj, co zrobić, gdy komornik zajął mieszkanie.
Mieszkanie po rozwodzie, przed podziałem majątku
Rozwód kończy wspólność, ale nie dzieli majątku. Byli małżonkowie stają się współwłaścicielami po 1/2 i tak może zostać latami. Najczęstsze problemy, z którymi zgłaszają się do nas klienci:
- jedno z byłych małżonków mieszka w mieszkaniu i nie płaci drugiemu ani nie chce sprzedać,
- kredyt jest wspólny, a raty spłaca tylko jedna osoba,
- drugi małżonek nie odpowiada na propozycje podziału.
Do czasu podziału były małżonek nie może skutecznie sprzedać udziału w jednym przedmiocie majątku wspólnego (np. w samym mieszkaniu) bez zgody drugiego – takie rozporządzenie jest bezskuteczne w zakresie, w jakim naruszałoby jego prawa przy podziale (art. 46 KRO w zw. z art. 1036 KC). Dlatego zwykle trzeba najpierw podzielić majątek – umową u notariusza albo w sądzie (opłata od wniosku o podział majątku to 1 000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł).
Po podziale, gdy w księdze wieczystej figurujesz jako współwłaściciel 1/2, swój udział możesz już sprzedać bez zgody byłego małżonka. Szczegóły: sprzedaż mieszkania lub udziału po rozwodzie, a przed podziałem majątku oraz kto zostaje w domu po rozwodzie.
Śmierć małżonka
Śmierć kończy wspólność. Połowa majątku wspólnego należy do żyjącego małżonka z mocy prawa, a druga połowa wchodzi do spadku – dziedziczy ją m.in. ten sam małżonek razem z dziećmi lub innymi spadkobiercami. W efekcie żyjący małżonek ma zwykle więcej niż połowę, ale nie całość. Więcej: czy żona dziedziczy majątek osobisty męża.
Kredyt hipoteczny we wspólności majątkowej
Jeżeli małżonkowie zaciągnęli kredyt wspólnie, oboje są wobec banku dłużnikami solidarnymi – także po rozwodzie, niezależnie od tego, kto zostaje w mieszkaniu. Podział majątku nie zmienia umowy z bankiem. Aby zwolnić jedno z byłych małżonków z długu, potrzebna jest zgoda banku na przejęcie kredytu przez drugiego albo spłata kredytu, np. ze sprzedaży mieszkania. Raty spłacone samodzielnie przez jedno z małżonków po ustaniu wspólności można rozliczyć w podziale majątku.
Darowizna od rodziców – osobista czy wspólna?
Pieniądze lub mieszkanie podarowane przez rodziców jednemu z małżonków należą do jego majątku osobistego (art. 33 pkt 2 KRO), chyba że darczyńca postanowił inaczej. Jeśli w akcie notarialnym obdarowanymi są oboje małżonkowie – darowizna trafia do majątku wspólnego. Przy darowiźnie pieniężnej na zakup mieszkania warto, by w akcie kupna wskazano, że mieszkanie kupiono w zamian za majątek osobisty – inaczej po latach trudno to udowodnić.
Podział majątku krok po kroku
- Spis majątku – nieruchomości, samochody, oszczędności, kredyty, nakłady z majątku osobistego.
- Ustalenie wartości – z cen transakcyjnych, a w sporze przez biegłego.
- Wybór drogi – umowa u notariusza (gdy jest zgoda, szybciej) albo wniosek do sądu (1 000 zł lub 300 zł przy zgodnym projekcie).
- Sposób podziału – mieszkanie dla jednego ze spłatą, podział fizyczny (rzadko przy mieszkaniach), sprzedaż i podział pieniędzy.
- Rozliczenia – nakłady z majątku osobistego na wspólny i odwrotnie, spłacone raty kredytu, wynagrodzenie za korzystanie.
Przykład rozliczenia
Mieszkanie kupione w trakcie małżeństwa jest warte 600 000 zł, a do spłaty zostało 200 000 zł kredytu. Wartość netto majątku to 400 000 zł, czyli po 200 000 zł na osobę. Jeżeli żona przejmuje mieszkanie razem z kredytem, spłaca męża kwotą ok. 200 000 zł – z korektą o nakłady, np. gdy mąż wpłacił na wkład własny 50 000 zł ze sprzedaży mieszkania sprzed ślubu. Sąd może też rozłożyć spłatę na raty.
Jak GRB może pomóc
Kupujemy udziały w nieruchomościach po rozwodzie i po podziale majątku, także gdy były małżonek mieszka w lokalu i nie zgadza się na sprzedaż. Wyceniamy na podstawie cen transakcyjnych, pokazujemy wyliczenie i płacimy przy akcie notarialnym. Zobacz, jak działa skup udziałów.
Najczęstsze pytania
Czy mieszkanie kupione w trakcie małżeństwa na jedno nazwisko należy do obojga?
Tak, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego, chyba że kupiono je za majątek osobisty albo obowiązywała rozdzielność.
Czy po rozwodzie mogę sprzedać swoją połowę mieszkania?
Dopiero po podziale majątku (lub gdy obejmuje on to mieszkanie). Przed podziałem sprzedaż udziału w samym mieszkaniu bez zgody byłego małżonka jest co do zasady bezskuteczna.
Czy w podziale majątku zawsze dzieli się po połowie?
Co do zasady tak, ale sąd może ustalić nierówne udziały z ważnych powodów, np. gdy jedno z małżonków rażąco nie przyczyniało się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO).
Czy intercyza chroni przed długami małżonka?
W dużym stopniu tak, ale wobec wierzyciela jest skuteczna, jeśli wiedział o niej w chwili zaciągnięcia długu (art. 47¹ KRO).








