Pierwszą wersję tego tekstu napisaliśmy w 2016 r., kiedy weszły w życie zaostrzone przepisy o obrocie ziemią. Od tamtej pory dużo się zmieniło. Agencję Nieruchomości Rolnych w 2017 r. zastąpił Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), a ustawę o kształtowaniu ustroju rolnego zmieniano m.in. w 2019 i 2023 r. Dlatego przepisaliśmy artykuł od nowa. Stan prawny: listopad 2026 r., tekst jednolity ustawy w Dz. U. z 2026 r. poz. 941.
Krótko: działkę rolną poniżej 1 ha może dziś kupić każdy. Przy 1 ha i więcej kupującym co do zasady musi być rolnik indywidualny, a każdy inny potrzebuje zgody KOWR. Do tego dochodzi prawo pierwokupu, które może przysługiwać dzierżawcy albo KOWR. Szczegóły i wyjątki są poniżej.
Krok pierwszy: czy Twoja działka jest „rolna” w rozumieniu ustawy
Kodeks cywilny (art. 46¹) uznaje za rolną każdą nieruchomość, która jest albo może być wykorzystywana do produkcji rolnej. Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego zawęża tę definicję. Nie obejmuje gruntów, które miejscowy plan zagospodarowania przeznacza na cele inne niż rolne, np. pod zabudowę mieszkaniową albo usługi.
Dlatego zanim zaczniesz szukać kupca, poproś gminę o wypis i wyrys z planu albo zaświadczenie, że planu nie ma. Działka oznaczona w ewidencji jako „R” może w planie być budowlana i wtedy ograniczenia z tego artykułu jej nie dotyczą. Odwrotnie też się zdarza: działka „na wsi przy drodze” bez planu jest z punktu widzenia ustawy rolna.
Druga rzecz to powierzchnia użytków rolnych. Jeżeli wynosi mniej niż 0,3 ha, ustawy nie stosuje się w ogóle (art. 1a), nawet gdy cała działka jest większa.
Trzy progi powierzchni
Do 0,3 ha użytków rolnych – sprzedaż jak każdej innej nieruchomości. Brak ograniczeń co do kupującego i brak pierwokupu.
Od 0,3 ha do mniej niż 1 ha – kupić może każdy, także osoba, która nie jest rolnikiem, albo spółka (art. 2a ust. 3 pkt 1a). Może jednak działać prawo pierwokupu dzierżawcy albo KOWR. Wtedy u notariusza podpisuje się najpierw umowę warunkową, a dopiero po decyzji uprawnionego – umowę przenoszącą własność.
1 ha i więcej – nabywcą co do zasady może być tylko rolnik indywidualny (art. 2a ust. 1). Ustawa definiuje go w art. 6. To osoba fizyczna, która ma kwalifikacje rolnicze, od co najmniej 5 lat mieszka w gminie, w której leży jedna z jej działek rolnych, i osobiście prowadzi gospodarstwo do 300 ha. Każdy inny kupujący potrzebuje zgody Dyrektora Generalnego KOWR, wydawanej w drodze decyzji administracyjnej.
Jak uzyskać zgodę KOWR przy sprzedaży osobie, która nie jest rolnikiem
O zgodę może wystąpić sprzedający, gdy nie udało mu się sprzedać ziemi rolnikowi. Najpierw musi opublikować ogłoszenie o zamiarze sprzedaży w systemie KOWR. Rolnicy mają co najmniej 30 dni, żeby się zgłosić. Dopiero gdy żaden nie odpowie albo nie zaakceptuje ceny, sprzedający może złożyć wniosek o zgodę na sprzedaż wybranej osobie. Na wniosek jest określony czas: jeśli minie ponad 6 miesięcy od końca terminu z ogłoszenia, KOWR odmówi.
O zgodę może też wystąpić sam kupujący, np. osoba, która chce założyć gospodarstwo rodzinne, ma kwalifikacje rolnicze i zobowiąże się zamieszkać w gminie.
W praktyce ta droga trwa miesiącami i nie daje pewności wyniku, dlatego warto ją zaplanować przed rozmową z kupującym, a nie po niej.
5 lat prowadzenia gospodarstwa po zakupie
Kto kupił ziemię rolną na zasadach ogólnych, musi prowadzić gospodarstwo, w skład którego weszła ta działka, przez co najmniej 5 lat od zakupu. Osoba fizyczna musi je prowadzić osobiście. W tym czasie nie może działki sprzedać ani oddać w posiadanie innym (art. 2b), chyba że KOWR wyrazi zgodę z ważnych powodów. Ustawa przewiduje wyjątki od tego obowiązku, dlatego zawsze sprawdź u notariusza, czy dotyczy Twojej transakcji.
Prawo pierwokupu: dzierżawca, potem KOWR
Gdy działka jest wydzierżawiona, pierwszeństwo ma dzierżawca, ale tylko jeśli łącznie:
- umowa dzierżawy jest pisemna i ma datę pewną,
- jest wykonywana co najmniej od 3 lat,
- działka wchodzi w skład jego gospodarstwa rodzinnego.
Jeżeli takiego dzierżawcy nie ma albo nie skorzysta z prawa, pierwokup przysługuje KOWR (art. 3 ust. 4). KOWR ma miesiąc od otrzymania zawiadomienia o umowie warunkowej. Gdy uzna, że cena jest rażąco wyższa od rynkowej, może wystąpić do sądu o jej ustalenie. Więcej o samym mechanizmie: prawo pierwokupu nieruchomości.
KOWR nie ma pierwokupu m.in. wtedy, gdy kupuje osoba bliska sprzedającego, gmina albo rolnik indywidualny, który powiększa swoje gospodarstwo rodzinne (do 300 ha), a działka leży w jego gminie lub gminie sąsiedniej. To właśnie przepis o „sąsiedzie”, o który najczęściej pytają klienci.
Spadek, darowizna w rodzinie, zniesienie współwłasności
Ograniczenia co do osoby kupującego nie obowiązują m.in. przy:
- dziedziczeniu i zapisie windykacyjnym,
- nabyciu przez osobę bliską (np. darowizna na rzecz dziecka),
- zniesieniu współwłasności, dziale spadku i podziale majątku po rozwodzie.
Przy nabyciu „nie w drodze sprzedaży”, np. przez darowiznę dla obcej osoby albo zamianę, KOWR może mieć tzw. prawo nabycia (art. 4), czyli przejąć działkę za zapłatą jej wartości rynkowej. Ustawa wyłącza to m.in. przy dziedziczeniu ustawowym i przekazaniu ziemi osobie bliskiej.
Sprzedaż udziału w działce rolnej
To sytuacja, z którą spotykamy się w GRB najczęściej: kilku spadkobierców ma po kawałku pola lub siedliska, a jeden chce się wycofać. Przepisy o nabyciu nieruchomości rolnej stosuje się odpowiednio do sprzedaży udziału we współwłasności (art. 2c). Sprzedaż udziału obcej osobie trzeba więc sprawdzić tak samo jak sprzedaż całej działki: progi powierzchni, status kupującego i pierwokup. Sprzedaż udziału pozostałym współwłaścicielom bywa prostsza, zwłaszcza gdy to osoby bliskie.
Licytacja komornicza
W postępowaniu egzekucyjnym nieruchomość rolną może co do zasady nabyć każdy uczestnik licytacji, także osoba, która nie jest rolnikiem. Dla dłużnika oznacza to zwykle niższą cenę niż przy sprzedaży z wolnej ręki. Jeśli więc grozi Ci licytacja działki, opłaca się sprzedać ją wcześniej. Piszemy o tym w artykule jak sprzedać nieruchomość przed licytacją komorniczą.
Co grozi, gdy przepisy zostaną pominięte
Umowa zawarta z naruszeniem ustawy jest nieważna (art. 9). Dotyczy to np. sprzedaży bez zawiadomienia uprawnionego do pierwokupu albo zakupu na podstawie nieprawdziwych oświadczeń. Notariusz zwykle zatrzyma taką transakcję na etapie przygotowania aktu. Tracisz wtedy czas, a czasem i kupca.
Co przygotować przed rozmową z notariuszem
- numer księgi wieczystej,
- wypis z rejestru gruntów (pokaże klasy i powierzchnię użytków rolnych),
- wypis i wyrys z planu miejscowego albo zaświadczenie o jego braku,
- umowę dzierżawy, jeśli ziemia jest wydzierżawiona,
- przy spadku: postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia.





