Dożywocie na udziale w nieruchomości to sytuacja, w której prawo dożywocia obciąża nie cały dom, ale tylko czyjś udział – np. połowę należącą do jednego z rodzeństwa. Spotykamy ją po rodzinnych umowach, darowiznach i spadkach. Wyjaśniamy, czy można ustanowić dożywocie na udziale, czy umowa może dotyczyć kilku osób, co dzieje się z resztą nieruchomości i czy udział z dożywociem da się sprzedać.
Czym jest umowa dożywocia
W umowie o dożywocie właściciel przenosi nieruchomość na nabywcę, a nabywca zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie – przyjąć jako domownika, dostarczać wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym (art. 908 Kodeksu cywilnego). Przeniesienie własności następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia (art. 910 § 1 KC), które wpisuje się w dziale III księgi wieczystej. Umowa wymaga formy aktu notarialnego.
Czy można ustanowić dożywocie na udziale?
Tak. W praktyce notarialnej przyjmuje się, że przedmiotem umowy o dożywocie może być także udział we współwłasności nieruchomości – np. 1/2 domu. Zbywca przenosi swój udział na nabywcę, a nabywca zobowiązuje się do świadczeń. Prawo dożywocia obciąża wtedy przeniesiony udział. Zanim podpiszesz taką umowę, ustal z notariuszem, jak będzie wyglądało korzystanie z domu przez dożywotnika i pozostałych współwłaścicieli – żeby nie było sporów o pokoje, kuchnię czy koszty.
Czy umowa dożywocia może obciążać dwie lub kilka osób?
Tak. Zbywca może zastrzec świadczenia nie tylko dla siebie, ale także dla osoby bliskiej (art. 908 § 2 KC) – najczęściej dla współmałżonka. Umowa może też być zawarta przez kilku zbywców, np. oboje rodziców, a po stronie nabywcy może stać więcej niż jedna osoba. Wtedy warto precyzyjnie zapisać, kto komu i jakie świadczenia zapewnia oraz co dzieje się po śmierci jednego z uprawnionych.
Czy dożywocie na udziale obciąża całą nieruchomość?
Nie. Jeśli dożywocie ustanowiono na udziale, obciąża ono ten udział, a nie udziały pozostałych współwłaścicieli. W księdze wieczystej wpis wskazuje, którego udziału dotyczy. W praktyce jednak dożywotnik mieszka w całym domu wspólnie z innymi, więc obciążenie wpływa na korzystanie z całej nieruchomości – i na jej wartość przy sprzedaży całości.
Co dzieje się przy zniesieniu współwłasności?
Gdy współwłaściciele chcą zakończyć współwłasność, sąd lub notariusz musi uwzględnić prawo dożywocia. Jeśli nieruchomość przypadnie innemu współwłaścicielowi, a udział z dożywociem zostanie spłacony, trzeba ustalić, co z prawem dożywotnika – czy przechodzi na nowego właściciela, czy strony zgodzą się na zamianę na rentę. To sprawy, w których warto skorzystać z pomocy prawnika.
Czy można sprzedać udział obciążony dożywociem?
Tak. Prawo dożywocia nie zakazuje sprzedaży. Nabywca udziału odpowiada jednak osobiście za świadczenia na rzecz dożywotnika (art. 910 § 2 KC), a dożywotnik po zbyciu nieruchomości może żądać zamiany dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa (art. 914 KC). Dlatego zwykli kupujący omijają takie udziały, a cena wyraźnie spada.
Kupują je głównie firmy specjalizujące się w nieruchomościach z obciążeniami. Przy takiej transakcji zawsze trzeba rozmawiać o tym, jak zabezpieczyć dożywotnika: kto przejmie opiekę, czy strony chcą zamiany na rentę, gdzie dożywotnik będzie mieszkał. Więcej: skup nieruchomości z dożywociem.
Gdy dożywotnik zmarł
Prawo dożywocia wygasa ze śmiercią uprawnionego. Wpis w księdze wieczystej zostaje jednak, dopóki ktoś nie złoży wniosku o wykreślenie z aktem zgonu. Po wykreśleniu udział można sprzedać jak każdy inny – często bez potrzeby korzystania ze skupu.
Najczęstsze pytania
Czym różni się dożywocie od służebności mieszkania?
Służebność mieszkania daje tylko prawo do mieszkania. Dożywocie to pełne utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, opieka i pogrzeb. Zobacz co oznacza dożywotnia służebność osobista mieszkania.
Czy można rozwiązać umowę dożywocia?
Sąd może zamienić dożywocie na rentę, gdy stosunki między stronami są tak złe, że nie można wymagać ich dalszego pozostawania w bezpośredniej styczności (art. 913 § 1 KC). Po zbyciu nieruchomości rozwiązanie umowy co do zasady nie jest już możliwe.
Ile wart jest udział z dożywociem?
Zależy od wartości nieruchomości, wieku dożywotnika, treści świadczeń i tego, czy dożywotnik mieszka w nieruchomości. Wycenę zawsze opieramy na umowie i księdze wieczystej.








